Öz

Bu araştırmanın amacı, sosyo-ekonomik olarak dezavantajlı bir meslek lisesinde görev yapmakta olan bir öğretmenin, öğretmenlik hikâyesini ve deneyimlerini mesleki öğrenmesi ve gelişimi açısından derinlemesine ele almaktır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı kapsamında yer alan anlatı araştırması desenindedir. Araştırmanın katılımcısı öğretmen, amaçlı örnekleme yöntemlerinden kriter (ölçüt) örnekleme yöntemi ile seçilmiş; veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu ile elde edilmiştir. Veriler anlatı araştırmasına özel olarak tematik analiz yöntemi ile çözümlenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre okul terki, erken evlilik, çocuk işçiliği gibi dezavantajlara sahip okulda göreve başlamadan önce mesleki öğrenme ve gelişime dair hissedilen idealist düşünce, dezavantajlı okulda yerini mesleki tükenmişlik, yılgınlık, mesleki potansiyeli tam kullanmama hissine bırakmıştır. Okuldaki mevcut bu dezavantajlar öğretmenin özel mesleki öğrenme ve gelişim ihtiyaçlarını ortaya çıkarmış ve bunları gidermek üzere eğitimlere yönelmesini sağlamıştır. Katılımcı tarafından yürütülen mesleki gelişim ve eğitim uygulamaları, düzenlenme zamanı açısından işlevsiz olarak nitelendirilmiştir. Uygulamalarda dezavantajlı okullara ek destek sağlanmaması ve uygulama derslerinin göz ardı edilmesi ise öğretmenin mesleki öğrenme ve gelişim sürecine olumsuz biçimde yansımaktadır. Mesleki öğrenme ve gelişim uygulamalarının etkisizliğinin nedenleri arasında katılımcı deneyimleri doğrultusunda vurgulananlar kararların sahaya uygunluk gözetilmeden alınması, dezavantajlı okulların özel koşullarının dikkate alınmaması, öğretmenin dezavantajlı okul bağlamındaki aşırı yükünün mesleki öğrenme ve gelişime fırsat vermemesidir. Araştırma dezavantajlı okul koşullarının öğretmenin mesleki öğrenme ve gelişimine nasıl yansıdığını ortaya koymakta, dezavantajların giderilmesine yönelik önerilerle gelecekteki eğitim politikalarına ilişkin önemli çıkarımlar sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Dezavantajlı okul, Öğretmen öğrenmesi, Öğretmen mesleki gelişimi, Anlatı araştırması, Eğitim yönetimi

Kaynakça

  1. Akın, U., Adıgüzel, Ö., & Aytaş, E. (2022). Köy okulunda müdür olmak: Sorunlar, uygulamalar ve çözüm önerileri. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2022(18), 168-207. https://doi.org/10.46778/goputeb.1069878
  2. Alisic, E. (2012). Teachers’ perspectives on providing support to children after trauma: A qualitative study. School Psychology Quarterly, 27(1), 51-59. https://doi.org/10.1037/a0028590
  3. Allen, R., Burgess, S., & Mayo, J. (2018). The teacher labour market, teacher turnover and disadvantaged schools: New evidence for England. Education Economics, 26(1), 4-23. https://doi.org/10.1080/09645292.2017.1366425
  4. Archibald, S., Coggshall, J. G., Croft, A., & Goe, L. (2011). High-quality professional development for all teachers: Effectively allocating resources (Report No. ED520732). National Comprehensive Center for Teacher Quality. https://eric.ed.gov/?id=ED520732
  5. Avcı, A., Çavuşoğlu, E., Moran, M., & Gün, M. (2022). COVID-19 tanısı alan hastaya bakım veren hemşirelerde merhamet yorgunluğu ve iş doyumu arasındaki ilişki. Avrasya Sağlık Bilimleri Dergisi, 5(2), 43-52. https://doi.org/10.53493/avrasyasbd.997016
  6. Ayers, W., & Miller, J. (1997). A light in dark times: Maxine Greene and the unfi nished conversation. Teachers College Press.
  7. Barrett, M. S., & Stauffer, S. L. (2009). Narrative inquiry: From story to method. In M. S. Barrett & S. L. Stauffer (Eds.), Narrative inquiry in music education (pp. 7-17). Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4020-9862-8_2
  8. Böyük, U., Demir, S., & Erol, M. (2010). Fen ve teknoloji dersi öğretmenlerinin laboratuvar çalışmalarına yönelik yeterlik görüşlerinin farklı değişkenlere göre incelenmesi. TÜBAV Bilim Dergisi, 3(4), 342-349.
  9. Burnett, B., & Lampert, J. (2019). The Australian national exceptional teaching for disadvantaged schools programme: A reflection on its first 8 years. Journal of Education for Teaching, 45(1), 31-46. https://doi.org/10.1080/02607476.2019.1550604
  10. Chang, M. L., Gaines, R. E., & Mosley, K. C. (2022). Effects of autonomy support and emotion regulation on teacher burnout in the era of the COVID-19 pandemic. Frontiers in Psychology, (13), 846290. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.846290
  11. Chen, Z., & Ramos, C. (2024). Work satisfaction of adult educators in Singapore: An empirical analysis. Journal of Vocational Education & Training, 76(3), 594-618. https://doi.org/10.1080/13636820.2022.2049624
  12. Connelly, F. M., & Clandinin, D. J. (1990). Stories of experience and narrative inquiry. Educational Researcher, 19(5), 2-14. https://doi.org/10.3102/0013189X019005002
  13. Creswell, J. W. (2021). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (S. B. Demir & M. Bütün, Trans.). Siyasal Kitabevi.
  14. Çağlayan, E. (2021). Türkiye’deki dezavantajlı grupların ve Roman vatandaşların eğitimi hakkında yapılan çalışmaların analizi/incelenmesi. Roman Dili ve Kültürü Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 2(1), 1-15.
  15. Çelik, K., Çelik, O. T., & Kahraman, Ü. (2021). Teachers’ informal learning in the context of development: Resources, barriers, and motivation. Psycho-Educational Research Reviews, 10(2), 77-91. https://doi.org/10.52963/PERR_Biruni_V10.N2.05
  16. Çilek, A., Çoban, F. N., & Çetin, E. (2023). Öğretmenlerin yaşam boyu öğrenme yaklaşımına yönelik tutumları. International Social Sciences Studies Journal, 9(108), 5573-5578. https://doi.org/10.29228/sssj.68069
  17. Darling-Hammond, L. (2021). Defining teaching quality around the world. European Journal of Teacher Education, 44(3), 295-308. https://doi.org/10.1080/02619768.2021.1919080
  18. Day, C., Stobart, G., Sammons, P., & Kington, A. (2006). Variations in the work and lives of teachers: Relative and relational effectiveness. Teachers and Teaching, 12(2), 169-192. https://doi.org/10.1080/13450600500467381
  19. Dilekçi, A., Karatay, H., & Koçyiğit, S. (2023). Türkçe öğretmenlerinin Liselere Geçiş Sistemi’ne ilişkin görüşleri. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 36(2), 517-533. https://doi.org/10.19171/uefad.1264535
  20. Disadvantaged Groups. (2024). Description. https://eige.europa.eu/thesaurus/terms/1083
  21. Dvir, N., & Schatz-Oppenheimer, O. (2020). Novice teachers in a changing reality. European Journal of Teacher Education, 43(4), 639-656. https://doi.org/10.1080/02619768.2020.1821360
  22. Ellison, D. W., & Woods, A. M. (2019). Physical education teacher resilience in high-poverty school environments. European Physical Education Review, 25(4), 1110-1127. https://doi.org/10.1177/1356336X18800091
  23. Eroğlu, M., & Özbek, R. (2020). Etkili öğretmenlerin mesleki gelişimi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(37), 73-92. https://doi.org/10.14582/DUZGEF.2020.142
  24. Etherington, K. (2011). Narrative approaches to case studies. https://www.academia.edu/33795489/Narrative_approaches_to_case_studies
  25. Etherington, K., & Bridges, N. (2011). Narrative case study research: On endings and six session reviews. Counselling and Psychotherapy, 11(1), 11-22. https://doi.org/10.1080/14733145.2011.546072
  26. Falch, T., & Rønning, M. (2007). The influence of student achievement on teacher turnover. Education Economics, 15(2), 177-202. https://doi.org/10.1080/09645290701263104
  27. Flores, M. A. (2023). Why teacher education matters even more. European Journal of Teacher Education, 46(5), 747-751. https://doi.org/10.1080/02619768.2023.2298631
  28. Gencer, E. G., Korlu, Ö., Kesbiç, K., Akay, S. S., Kotan, H., & Arık, B. M. (2023). Eğitim izleme raporu 2023. Eğitim Reformu Girişimi. https://www.egitimreformugirisimi.org/wp-content/uploads/2023/12/EgitimIzlemeRaporu2023.pdf
  29. Gibbs, G. (2007). Analyzing qualitative data. Sage Publications. https://doi.org/10.4135/9781849208574
  30. Gorozidis, G., & Papaioannou, A. G. (2014). Teachers' motivation to participate in training and to implement innovations. Teaching and Teacher Education, (39), 1-11. https://doi.org/10.1016/j.tate.2013.12.001
  31. Gürgenç, O. (2024). Roman öğrencilerin devamsızlığına ilişkin öğretmen, öğrenci, veli görüşleri ve çözüm önerileri. Uluslararası Liderlik Eğitimi Dergisi (ULED)/International Journal of Leadership Training (IJOLT), 8(2), 1-23.
  32. Hargreaves, A., & Fullan, M. (2012). Professional capital: Transforming teaching in every school. Teachers College Press.
  33. Hatipoğlu, A., & Kavas, E. (2016). Veli yaklaşımlarının öğretmen performansına etkisi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 5(4), 1012-1034.
  34. İğde, H., & Yakar, L. (2021). Öğretmenlerin idealistlik düzeylerinin ve idealist öğretmen algılarının incelenmesi. Cumhuriyet International Journal of Education, 10(3), 1289-1309. https://doi.org/10.30703/cije.841171
  35. İlğan, A. (2017). Öğretmenlerin mesleki gelişimi ve denetimi. Anı Yayıncılık.
  36. Johnson, S. M., Kraft, M. A., & Papay, J. P. (2012). How context matters in high-need schools: The effects of teachers’ working conditions on their professional satisfaction and their students’ achievement. Teachers College Record, 114(10), 1-39. https://doi.org/10.1177/016146811211401004
  37. Josselson, R. (2006). Narrative research and the challenge of accumulating knowledge. Narrative inquiry, 16(1), 3-10. https://doi.org/10.1075/ni.16.1.03jos
  38. Kahyaoğlu, R. B., & Karataş, D. D. S. (2019). Mesleki gelişim eğitim seminerlerine ilişkin öğretmen görüşleri. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (37), 201-220. https://doi.org/10.30794/pausbed.536050
  39. Karacabey, M. F., Bellibaş, M. Ş., & Adams, D. (2020). Principal leadership and teacher professional learning in Turkish schools: Examining the mediating effects of collective teacher efficacy and teacher trust. Educational Studies, 48(2), 253-272. https://doi.org/10.1080/03055698.2020.1749835
  40. Kelchtermans, G. (2004). CPD for professional renewal: Moving beyond knowledge for practice. In C. Day & J. Sachs (Eds.), International handbook on the continuing professional development of teachers (pp. 217-237). Open University Press.
  41. Klein, E. D. (2017). Bedingungen und formen erfolgreicher schulentwicklung in schulen in sozial deprivierter lage: Eine expertise im auftrag der Wübben Stiftung (SHIP Working Paper No. 1). https://doi.org/10.17185/duepublico/44384
  42. Kondakçı, Y., Kurtay, M. Z., Oldaç, Y. İ., & Şenay, H. H. (2016). Türkiye’de okul müdürlerinin sosyal adalet rolleri. In K. Beycioğlu, N. Özer, D. Koşar, & İ. Şahin (Eds.), Eğitim yönetimi araştırmaları (pp. 353-361). Pegem Akademi
  43. Köse, N. (2014). Acarlar beldesinde okul terkleri ve devamsızlık sorunu (Thesis No. 366597) [Master’s thesis, Adnan Menderes University]. Council of Higher Education National Thesis Center.
  44. Köseoğlu, F., Tahancalıo, S., Kanlı, U., & Yılmaz, Y. Ö. (2020). Öğretmenlerin bilim merkezlerinde öğrenmeye yönelik mesleki gelişim ihtiyaçlarının araştırılması. Eğitim ve Bilim, 45(203), 191-213. http://doi.org/10.15390/EB.2020.8725
  45. Kuckartz, U. (2014). Qualitative text analysis: A guide to methods, practice & using software. Sage Publications. https://doi.org/10.4135/9781446288719
  46. Little, J. W. (2012). Professional community and professional development in the learning-centered school. In M. Kooy & K. van Veen (Eds.), Teacher earning that matters: International perspectives (pp. 22-46). Routledge.
  47. Liu, S., & Hallinger, P. (2018). Principal instructional leadership, teacher self-efficacy, and teacher professional learning in China: Testing a mediated-effects model. Educational Administration Quarterly, 54(4), 501-528. https://doi.org/10.1177/0013161X18769048
  48. Marshall, C., & Rossman, G. B. (2014). Designing qualitative research. Sage Publications.
  49. Maslach, C., & Leiter, M. P. (2016). Understanding the burnout experience: Recent research and its implications for psychiatry. World Psychiatry, 15(2), 103-111. https://doi.org/10.1002/wps.20311
  50. Maslach, C., Jackson, S. E., & Schwab, R. L. (1996). MBI-Teachers Survey (MBI-ES) [Assessment instrument]. Mind Garden. https://www.mindgarden.com/331-maslach-burnout-toolkit-for-educators
  51. Matla, S. J., & Xaba, M. I. (2020). Teachers’ job satisfaction at well-performing, historically disadvantaged schools: A quantitative research in the Gauteng Province, South Africa. International Journal of Educational Management, 34(4), 725-736. https://doi.org/10.1108/IJEM-08-2019-0303
  52. Mendoza, N. B., & Dizon, J. I. W. T. (2024). Principal autonomy-support buffers the effect of stress on teachers’ positive well-being: A cross-sectional study during the pandemic. Social Psychology of Education, (27), 23-45. https://doi.org/10.1007/s11218-023-09834-7
  53. Merriam, S. B. (2018). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (3rd ed., S. Turan, Trans. Ed.). Nobel Yayın Dağıtım.
  54. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (2015). Nitel veri analizi (S. A. Altun & A. Ersoy, Trans.). Pegem Akademi.
  55. Ollerenshaw, J. A., & Creswell, J. W. (2002). Narrative research: A comparison of two restorying data analysis approaches. Qualitative Inquiry, 8(3), 329-347.
  56. Ololube, N. P. (2006). Teachers job satisfaction and motivation for school effectiveness: An assessment. Essays in Education, 18(1), 9. https://openriver.winona.edu/eie/vol18/iss1/9
  57. Opfer, V. D., & Pedder, D. (2011). Conceptualizing teacher professional learning. Review of Educational Research, 81(3), 376-407. https://doi.org/10.3102/0034654311413609
  58. Organization for Economic Co-operation and Development. (2019). TALIS 2018 Results (Volume I): Teachers and school leaders as lifelong learners. TALIS, OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/1d0bc92a-en
  59. Önen, F., Mertoğlu, H., Saka, M., & Gürdal, A. (2009). Hizmetiçi eğitimin öğretmenlerin öğretim yöntem ve tekniklerine ilişkin bilgilerine etkisi: ÖPYEP örneği. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(3), 9-23.
  60. Özbek, R., Susam, E., Onat, M., C., & Özbek, N. (2018). Ortaokul öğretmenlerinin MEB hizmet içi eğitim programlarının etkililiğine ve bu faaliyetlerin yapıldığı yerlere ilişkin görüşleri (Siirt ili örneği). The Journal of International Lingual Social and Educational Sciences, 4(2), 126-134
  61. Özdemir, C., & Demiriz, G. (2004). Acarlar sosyal yapı analizi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 75-94.
  62. Özdemir, S. M. (2016). Öğretmen niteliğinin bir göstergesi olarak sürekli mesleki gelişim. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(3), 233-244.
  63. Özdemir, S., & Kazancı Tınmaz, A. (2024). Reasons, consequences, and solutions regarding teacher turnover in disadvantaged areas: Teacher/administrator perspectives. The Journal of Turkish Educational Sciences, 22(2), 1212-1242. https://doi.org/10.37217/tebd.1343987
  64. Özdemir, Y. (2007). The role of classroom management efficacy in predicting teacher burnout. International Journal of Social Sciences, 2(4), 257-263.
  65. Reisman, C. K. (2008). Narrative methods for the human sciences. Sage.
  66. Senge, P. (2014). Öğrenen okullar (M. Çetin, Trans. Ed.). Nobel Yayınevi.
  67. Sleegers, P., &, Leithwood, K. (2010). School development for teacher learning and change, In P. Peterson, E. Baker, & B. McGaw (Eds.), International encyclopedia of education (pp. 557-562). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-08-044894-7.00661-8
  68. Sprott, R. A. (2019). Factors that foster and deter advanced teachers’ professional development. Teaching and Teacher Education, (77), 321-331. https://doi.org/10.1016/j.tate.2018.11.001
  69. Sutherland, S., & Parker, M. (2020). Responding to trauma in and through physical education. Journal of Physical Education, Recreation & Dance, 91(9), 16-21. https://doi.org/10.1080/07303084.2020.1811621
  70. Timperley, H. (2011). Realizing the power of professional learning. McGraw-Hill Education. https://doi.org/10.4135/9781446288931.n9
  71. Toprakçı, E., & Arslan, F. (2022). Okul yöneticilerinin görüşlerine göre dezavantajlı bölgelerdeki okul-aile birliklerinin işlevselliğini etkileyen faktörler. Uluslararası Liderlik Eğitimi Dergisi, 6(1), 60-73.
  72. Toropova, A., Myrberg, E., & Johansson, S. (2021). Teacher job satisfaction: The importance of school working conditions and teacher characteristics. Educational Review, 73(1), 71-97. https://doi.org/10.1080/00131911.2019.1705247
  73. Tosun, A., Ay, M. H., & Koçak, S. (2020). Yönetici gözüyle dezavantajlı okullar: Sosyal adaletin sağlanması için çözüm önerileri. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 8(3), 980-999.
  74. Türkiye İstatistik Kurumu. (2022). Nüfus ve demografi. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=49685#:~:text=T%C3%BCrkiye'de%20ikamet%20eden%20n%C3%BCfus,575%20bin%20441%20ki%C5%9Fi%20oldu
  75. Ünsal, S., & Görücü, Y. D. (2023). Öğretmen motivasyonunu etkileyen öğrenci, veli ve yönetici davranışları. Kahramanmaraş Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 148-170
  76. Walton-Fisette, J. L. (2020). Fostering resilient learners by implementing trauma-informed and socially just practices. Journal of Physical Education, Recreation & Dance, 91(9), 8-15. https://doi.org/10.1080/07303084.2020.1811620
  77. Wang, X., Gao, Y., Wang, Q., & Zhang, P. (2024). Relationships between self-efficacy and teachers’ well-being in middle school English teachers: The mediating role of teaching satisfaction and resilience. Behavioral Sciences, 14(8), 629. https://doi.org/10.3390/bs14080629
  78. White, M. L., & Murray, J. (2019). Seeing disadvantage in schools: Exploring student teachers’ perceptions of poverty and disadvantage using visual pedagogy. In O. McNamara & J. McNicholl (Eds.), Poverty discourses in teacher education (pp. 127-142). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781351201759-10
  79. Vanassche, E., & Kelchtermans, G. (2016). A narrative analysis of a teacher educator’s professional learning journey. European Journal of Teacher Education, 39(3), 355-367. https://doi.org/10.1080/02619768.2016.1187127
  80. Yıldırım, H., & Şimşek, M. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10th ed.). Seçkin Yayıncılık.
  81. Yurduseven, F. N., Bademci, H. Ö., & Bağdatlı, N. (2022). Öğretmenlerin bakış açısıyla öğretmen öğrenci ilişkileri ve öğretmenlerin ihtiyaçları. Eğitim Bilim Toplum, 20(79), 10-37.

Telif hakkı ve lisans

Telif Hakkı © 2026 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) altında dağıtılmıştır.

Nasıl atıf yapılır

Ödemiş Keleş, N. (2026). Dezavantajlı okulda öğretmen olmak: mesleki gelişim perspektifinden bir anlatı. Eğitim Ve Bilim, 1-27. https://doi.org/10.15390/ES.2025.2524