Öz

Medyanın yoğun biçimde yer aldığı günümüz eğitim ortamlarında öğretmenlerden yalnızca medyayı etkili bir şekilde kullanmaları değil, aynı zamanda medya metinleriyle eleştirel, yansıtıcı ve bilinçli biçimde etkileşim kurmaları beklenmektedir. Bu çalışma, eleştirel bakış açısını temel alan medya okuryazarlığı çerçevelerine dayalı olarak, hizmet öncesi İngilizce öğretmeni adayları için tasarlanan bir dönemlik medya okuryazarlığı dersinin tasarımını ve değerlendirilmesini sunmaktadır. Ders, öğretmenlerin eğitim bağlamlarında medya metinleriyle eleştirel biçimde etkileşim kurma gereksinimini karşılamayı amaçlamış ve medya içeriğine erişme, analiz etme, değerlendirme ve üretme gibi temel medya okuryazarlığı yeterlikleri etrafında yapılandırılmıştır. Medya okuryazarlığı dersi, çeşitli medya araçlarının analizi, medyada dil kullanımı ve medyanın sınıf içinde dil öğretim materyali olarak nasıl kullanılabileceği üzerine odaklanmıştır. Araştırma, karma yöntem yaklaşımı kullanımı ile dersin katılımcıların medya okuryazarlığı düzeyleri, beklentileri ve ders değerlendirmeleri üzerindeki etkisini incelemiştir. Katılımcılar, Türkiye’de bir öğretmen yetiştirme programına kayıtlı lisans düzeyindeki hizmet öncesi İngilizce öğretmeni adaylarından oluşmaktadır. Veriler, Medya Okuryazarlığı Becerileri Ölçeği kullanılarak uygulanan ön test ve son testlerin yanı sıra dönem ortası ve dönem sonu değerlendirmeleri ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Bulgular, özellikle medya içeriğine erişme, analiz etme ve değerlendirme boyutlarında medya okuryazarlığı düzeylerinde istatistiksel olarak anlamlı bir artış olduğunu, ancak içerik üretimi alanındaki gelişimin sınırlı kaldığını göstermiştir. Katılımcılar, dersin alana uygunluğu, pratik değeri ve eleştirel düşünme ile mesleki gelişimlerine katkısını vurgulayarak yüksek düzeyde memnuniyet bildirmiştir. Ayrıca, daha çeşitli medya örneklerinin ve uygulamaya dayalı medya üretim etkinliklerinin derse dâhil edilmesini önermişlerdir. Sonuçlar, öğretmenlerin eğitim ortamlarında medya ile etkili ve eleştirel biçimde etkileşim kurma becerilerini desteklemek amacıyla, dil öğretmeni yetiştirme programlarına yapılandırılmış ve alan odaklı medya okuryazarlığı eğitiminin bütünleştirilmesinin önemine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler: Medya okuryazarlığı, Medya okuryazarlığı eğitimi, Öğretmen eğitimi, İngilizce öğretmen adayları, Ders değerlendirme

Kaynakça

  1. American Council on the Teaching of Foreign Languages. (2025, December 15). ACTFL Guiding principles for language learning. https://www.actfl.org/educator-resources/guiding-principles-for-language-learning/literacy-language-learning
  2. Anderson, J. A. (1981). Receivership skills: An educational response. In M. Ploghoft & J. A. Anderson (Eds.), Education for the television age (pp. 9-19). Springfield.
  3. Aslan, N., & Tuncer Basel, A. (2017). Media literacy levels of students in education faculty (İzmir sample). Kastamonu Education Journal, 24(5), 1353-1372. https://izlik.org/JA45YE27ZR
  4. Aufderheide, P. (1993). Media literacy. A report of the National Leadership Conference on Media Literacy (Report No. ED365294). https://eric.ed.gov/?id=ED365294
  5. Aydemir, S., & Demirkan, Ö. (2018). Gender-aware media literacy training: A needs analysis study for prospective teachers. Educational Policy Analysis and Strategic Research, 13(1), 6-30. https://doi.org/10.29329/epasr.2018.137.1
  6. Barut, E., Demirer, V., Erbaş, Ç., Dikmen, C. H., & Sak, N. (2016). Media literacy training for prospective teachers: Instructional design process and its evaluation. Cukurova University Faculty of Education Journal, 45(1), 49-70. https://izlik.org/JA32EG95BF
  7. Barut Tuğtekin, E. (2021). The investigation of college students' new media literacy levels. Inonu University Journal of the Faculty of Education, 22(3), 2431-2459. https://doi.org/10.17679/inuefd.1005030
  8. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
  9. Bryman, A. (2012). Social research methods. Oxford University Press.
  10. Buckingham, D. (2003). Media education: Literacy, learning and contemporary culture. John Wiley & Sons.
  11. Council of Europe. (2020). Common European framework of reference for languages: Learning, teaching, assessment - Companion volume. https://www.coe.int/en/web/common-european-framework-reference-languages
  12. Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2018). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage Publications.
  13. Çizmeci, S., & Karabağ Köse, E. (2021). Uzaktan eğitim sürecinde öğretmenlerin yeni medya okuryazarlığı üzerine bir inceleme [Special Issue]. Gençlik Araştırmaları Dergisi, (9), 142-146. https://izlik.org/JA92SU48NY
  14. Deveci, H., & Çengelci, T. (2008). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarından medya okuryazarlığına bir bakış. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 25-43. https://izlik.org/JA86SM98PZ
  15. Dolanbay, H. (2018). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarına yönelik medya okuryazarlığı eğitimi modeli (Thesis No. 534566) [Doctoral dissertation, Marmara University]. Council of Higher Education National Thesis Center.
  16. Dolanbay, H., Akengin, H., & Tuncel, G. (2021). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının medya okuryazarlığına ilişkin algılarının değerlendirilmesi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 53(53), 97-112. https://doi.org/10.15285/maruaebd.717848
  17. Erdem, C. (2018). Öğretmen adayları için medya okuryazarlığı dersi öğretim programı tasarısı (Thesis No. 494214) [Doctoral dissertation, Anadolu University]. Council of Higher Education National Thesis Center.
  18. Erdem, C., & Erişti, B. (2018). Paving the way for media literacy instruction in preservice teacher education: Prospective teachers’ levels of media literacy skills. International Journal of Instruction, 11(4), 795-810. https://doi.org/10.12973/iji.2018.11450a
  19. Erişti, B., & Erdem, C. (2017). Development of a media literacy skills scale. Contemporary Educational Technology, 8(3), 249-267. https://doi.org/10.30935/cedtech/6199
  20. Frau-Meigs, D. (2019). A curriculum for MIL teaching and learning. In U. Carlsson (Ed.), Understanding media and information literacy (MIL) in the digital age: A question of democracy (pp. 57-66). Department of Journalism, Media and Communication (JMG), University of Gothenburg.
  21. Freire, P. (1970). Pedagogy of the oppressed (M. B. Ramos, Trans.). Herder and Herder (Original work published 1968).
  22. Greene, J. C. (2007). Mixed methods in social inquiry. John Wiley & Sons.
  23. Gülay, E., Aydın, N., & Çelik, Ş. (2023). Öğretmen adaylarının eleştirel medya okuryazarlığı becerisinin geliştirilmesine yönelik bir karma yöntem çalışması. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (REFAD), 3(1), 67-86. https://izlik.org/JA99SS23RC
  24. Hobbs, R. (2001). Media literacy skills: Interpreting tragedy. Social Education, 65(7), 406-411.
  25. Hobbs, R. (2010). Digital and media literacy: A plan of action. Aspen Institute.
  26. Hobbs, R. (2019). Media literacy foundations. In R. Hobbs & P. Mihailidis (Eds.), The international encyclopedia of media literacy (pp. 1-19). JohnWiley & Sons, Inc. https://doi.org/10.1002/9781118978238.ieml0063
  27. Hobbs, R. (2021). Media literacy in action: questioning the media. Rowman & Littlefield. https://doi.org/10.4324/9781003118824-60
  28. Hobbs, R., & Moore, D. C. (2013). Discovering media literacy: Teaching digital media and popular culture in elementary school. Corwin Press. https://doi.org/10.4135/9781506335445
  29. İnan, T. (2010). Öğretmen adaylarının medya okuryazarlık düzeyleri ve medya okuryazarlığına ilişkin görüşleri (Thesis No. 273385) [Master’s thesis, Dumlupınar University]. Council of Higher Education National Thesis Center.
  30. İnan, T., & Temur, T. (2012). Examining media literacy levels of prospective teachers. International Electronic Journal of Elementary Education, 4(2), 269-285. https://www.iejee.com/index.php/IEJEE/article/view/199
  31. Janks, H. (2010). Language, power, and pedagogies. In N. H. Hornberger & S. L. McKay (Eds.), Sociolinguistics and language education (pp. 40-61). Multilingual Matters. https://doi.org/10.2307/jj.30945924.6
  32. Jenkins, H., Purushotma, R., Weigel, M., Clinton, K., & Robison, A. J. (2009). Confronting the challenges of participatory culture: Media education for the 21st century. The MIT Press. https://doi.org/10.7551/mitpress/8435.001.0001
  33. Karataş, A. (2008). Öğretmen adaylarının medya okuryazarlık düzeyleri (Thesis No. 219377) [Master’s thesis, Afyon Kocatepe University]. Council of Higher Education National Thesis Center.
  34. Karataş, A. (2017). Öğretmen adaylarının medya okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi ve eğitim fakültelerine yönelik bir “medya okuryazarlığı” eğitim programı tasarısı (Thesis No. 486010) [Doctoral dissertation, Gazi University]. Council of Higher Education National Thesis Center.
  35. Kellner, D., & Share, J. (2007). Critical media literacy, democracy, and the reconstruction of education. In D. Macedo & S. R. Steinberg (Eds.), Media literacy: A reader (pp. 3-23). Peter Lang.
  36. Koç, A., & Ayık, Y. Z. (2017). Sosyal medya destekli eğitim: 6. ve 7. sınıf Fen Bilimleri ve İngilizce derslerinde sosyal ağ kullanımının öğrencilerin akademik başarılarına etkisi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 6(10), 7-19. https://izlik.org/JA23MN83PM
  37. Kolb, D. A (1984). Experiential learning: Experience as the source of learning and development. Prentice Hall.
  38. Koltay, T. (2011). The media and the literacies: Media literacy, information literacy, digital literacy. Media, Culture & Society, 33(2), 211-221. https://doi.org/10.1177/0163443710393382
  39. Livingstone, S. (2004). Media literacy and the challenge of new information and communication technologies. The Communication Review, 7(1), 3-14. https://doi.org/10.1080/10714420490280152
  40. Manfra, M., & Holmes, C. (2020). Integrating media literacy in social studies teacher education. Contemporary Issues in Technology and Teacher Education, 20(1), 121-141. https://citejournal.org/volume-20/issue-1-20/social-studies/integrating-media-literacy-in-social-studies-teacher-education/
  41. McAnulty, J. (2020). Preservice teachers’ perceptions of teaching news media literacy. Social Studies Research and Practice, 15(1), 97-113. https://doi.org/10.1108/SSRP-11-2019-0054
  42. Mihailidis, P. (2018). Civic media literacies: Re-imagining engagement for civic intentionality. Learning, Media, and Technology, 43(2), 152-164. https://doi.org/10.1080/17439884.2018.1428623
  43. Mihailidis, P., & Thevenin, B. (2013). Media literacy as a core competency for engaged citizenship in participatory democracy. American Behavioral Scientist, 57(11), 1611-1622. https://doi.org/10.1177/0002764213489015
  44. Ministry of National Education. (2017, July 18). Müfredatta yenileme ve değişiklik çalışmalarımız üzerine. https://saraykent.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/
  45. 2017_09/05164224_TanYtYm_KitapYY.pdf
  46. National Association of Media Literacy Education. (n.d). Media literacy defined. NAMLE. https://namle.net/resources/media-literacy-defined/
  47. Öztay O. H., & Öztay E. S. (2021). Küresel iletişim çağında öğretmen adaylarının medya okuryazarlık ve eleştirel düşünme beceri düzeylerinin incelenmesi. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 11(3), 600-612. https://doi.org/10.5961/jhes.2021.479
  48. Pérez-Escoda, A., García-Ruiz, R., Zubizarreta, A. C., & Aguaded, I. (2017). Media literacy and digital skills for enhancing critical thinking in networked society. In J. M. Dodero, M. S. I. Sáiz, & I. R. Rube (Eds.), TEEM 2017: Proceedings of the 5th International Conference on Technological Ecosystems for Enhancing Multiculturality (pp. 1-7). Association for Computing Machinery. https://doi.org/10.1145/3144826.3145417
  49. Potter, W. J. (2016). Media literacy. Sage.
  50. Rojas-Estrada, E. G., Aguaded, I., & Garcia-Ruiz, R. (2024). Media and information literacy in the prescribed curriculum: A systematic review on its integration. Education and Information Technologies, 29(8), 9445-9472. https://doi.org/10.1007/s10639-023-12154-0
  51. Saliu, H. (2024). Navigating media literacy in the AI era: Analyzing gaps in two classic media literacy books. Journal of Applied Learning & Teaching (JALT), 7(2), 1-12. https://doi.org/10.37074/jalt.2024.7.2.25
  52. Share, J., & Mamikonyan, T. (2020). Preparing English teachers with critical media literacy for the digital age. Contemporary Issues in Technology and Teacher Education, 20(1), 37-54. https://citejournal.org/volume-20/issue-1-20/english-language-arts/preparing-english-teachers-with-critical-media-literacy-for-the-digital-age/
  53. Schneider, F. (2013, May 13). How to do a discourse analysis. PoliticsEastAsia. https://www.politicseastasia.com/studying/how-to-do-a-discourse-analysis/
  54. Schwarz, G. (2001). Literacy expanded: The role of media literacy in teacher education. Teacher Education Quarterly, 28(2), 111-119. https://www.jstor.org/stable/23478281
  55. Shaikh, G., & Özdaş, F. (2022). Uzaktan eğitim sürecinde İngilizce öğretmenlerinin görüşlerinin değerlendirilmesi: Nitel bir analiz. Academia Eğitim Araştırmaları Dergisi, 7(1), 59-91. https://doi.org/10.53506/egitim.1056035
  56. Taba, H. (1962). Curriculum development: Theory and practice. Harcourt, Brace & World.
  57. Talan, S., & Kuru, E. (2022). Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının medya okuryazarlığı hakkındaki düşüncelerinin belirlenmesi. Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(2), 2105-2152. https://izlik.org/JA33KS34NK
  58. Tashakkori, A., & Teddlie, C. (2009). Foundations of mixed methods research: Integrating quantitative and qualitative approaches in the social and behavioral sciences. Sage Publications.
  59. Trust, T., Maloy, R., Butler, A., & Goodman, L. (2022). Critical media literacy in teacher education: Discerning truth amidst a crisis of misinformation and disinformation. Journal of Technology and Teacher Education, 30(2), 167-176. https://doi.org/10.70725/007235rcfely
  60. Uslu, S., Yazıcı, K., & Çetin, M. (2016). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının medya okuryazarlık düzeyleri. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(23), 756-778. https://doi.org/10.14520/adyusbd.31201
  61. Wardle, C., & Derakhshan, H. (2017). Information disorder: Toward an interdisciplinary framework for research and policy making. Council of Europe. https://rm.coe.int/information-disorder-toward-an-interdisciplinary-framework-for-researc/168076277c
  62. Yeleussiz, A. (2024). Exploring EFL teachers’ perceptions of media literacy in Kazakhstan. Journal of Social Studies Education Research, 15(1), 282-316. https://jsser.org/index.php/jsser/article/view/5682
  63. Yılmaz, Ö., & Özkan, B. (2013). Bilgisayar ve öğretim teknolojileri ve okul öncesi öğretmen adaylarının medya okuryazarlık düzeylerinin karşılaştırılması. Electronic Journal of Vocational Colleges, 3(1), 178-183. https://izlik.org/JA24FY37ND
  64. Yördem, A. (2012). Pre-service teachers’ perceptions of media literacy in the department of English language teaching in Turkey (Thesis No. 345883) [Master’s thesis, Çanakkale Onsekiz Mart University]. Council of Higher Education National Thesis Center.

Telif hakkı ve lisans

Telif Hakkı © 2026 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) altında dağıtılmıştır.

Nasıl atıf yapılır

Kibar, E. P., & Okan, Z. (2026). Eleştirel bakış açısı ile medya okuryazarlığı eğitimi: İngilizce öğretmen adaylarına yönelik bir ders tasarımı. Eğitim Ve Bilim, 1-25. https://doi.org/10.15390/ES.2025.2775