Öz

Bu araştırmanın amacı, Dönüştürücü Öğrenme Kuramı’na (DÖK) dayalı olarak tasarlanan öğrenme etkinlikleri aracılığıyla sınıf öğretmeni adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik bakış açılarında meydana gelen dönüşümü incelemektir. Çalışma, sınıf öğretmenliği mesleğinin yeterliklerinin zorlayıcı olmadığını ve bu yeterliklerin meslek içinde deneyim yoluyla kazanılabileceği görüşüne sahip 16 öğretmen adayıyla yürütülmüştür. Katılımcılara dair yapılan ihtiyaç analizi doğrultusunda, DÖK’e uygun eylem planları geliştirilmiştir. Bu planlar çerçevesinde öğretmen adaylarının mesleki yeterlikleri ve bakış açıları eleştirel yansıtma süreçleriyle dönüştürülmeye çalışılmıştır. Eylem araştırması desenine göre yapılandırılan bu çalışmada çoklu veri toplama araçları kullanılmıştır. Araştırma sonucunda, 15 katılımcının öğretmenlik mesleğine yönelik bakış açısında dönüşüm gerçekleştiği belirlenmiştir. Süreç boyunca mesleki yeterliklerle mesleki bakış açısı arasında çift yönlü bir etkileşim olduğu; yeterlik kazanan öğretmen adaylarının bakış açılarını yeniden yapılandırdığı, değişen bakış açılarına bağlı olarak ise mesleki yeterliklerini geliştirmeye daha istekli hale geldikleri ortaya konmuştur. Elde edilen bulgular, DÖK'e dayalı uygulamaların öğretmen adaylarında yeni roller, yollar ve ilişkiler keşfetmeye dönük içsel motivasyonu artırdığını göstermiştir. Araştırma, eleştirel yansıtmanın dönüşüm için temel bir beceri olduğunu ve bu becerinin geliştirilmesi için bireyler arası etkileşimin yoğun olduğu, eleştirme ve yansıtma süreçlerini destekleyen etkinliklere ihtiyaç duyulduğunu ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler: Dönüştürücü öğrenme, Bakış açısı dönüşümü, Öğretmen yeterlikleri, Mesleki bakış açısı, Sınıf öğretmeni adayları

Kaynakça

  1. Akdağ Kurnaz, E. (2018). Dönüştürücü öğrenme kuramına göre İngilizce dersinde hazırlanmış öğrenme etkinliklerinin öğrencilerinin bakış açısı dönüşümlerine etkisinin incelenmesi (Thesis No. 541127) [Doctoral dissertation, Eskişehir Osmangazi University]. Council of Higher Education National Thesis Center.
  2. Arıkan, F. T. (2022). Genç yetişkinlerin toplumsal duyarlılık projelerine katılımı ve dönüştürücü öğrenme (Thesis No. 765468) [Doctoral dissertation, Ankara University]. Council of Higher Education National Thesis Center.
  3. Bogdan, R. C., & Biklen, S. K. (2003). Qualitative research for education: An introduction to theories and methods (4th ed.). Pearson Education.
  4. Brookfield, S. D. (1995). Becoming a critically reflective teacher. Jossey-Bass.
  5. Buchwald, T. (2023). Transformative learning and COVID-19: How secondary teachers transitioned to online teaching (Publication No. 30246508) [Doctoral dissertation, Capella University]. ProQuest Dissertations and Theses Global.
  6. Dickson, M., Riddlebarger, J., Stringer, P., Tennant, L., & Kennetz, K. (2014). Challenges faced by Emirati novice teachers. Near and Middle Eastern Journal of Research in Education, 2014(1), 4. https://doi.org/10.5339/nmejre.2014.4
  7. Doğru Oral, S. (2022). Dönüştürücü öğrenme modeliyle lise öğrencilerinde toplumsal duyarlılık, eleştirel okuryazarlık ve yansıtma becerisi geliştirmeye yönelik bir eylem araştırması (Thesis No. 768446) [Doctoral dissertation, Çukurova University]. Council of Higher Education National Thesis Center.
  8. Feriver Gezer, Ş. (2010). Integrating sustainability into early childhood education through in-service training: An effort towards transformative learning (Thesis No. 277934) [Master’s thesis, Middle East Technical University]. Council of Higher Education National Thesis Center.
  9. Flores, M. A., & Gago, M. (2020). Teacher education in times of COVID-19 pandemic in Portugal: national, institutional and pedagogical responses. Journal of Education for Teaching, 46(4), 507-516. https://doi.org/10.1080/02607476.2020.1799709
  10. Gratch, A. (2001). The culture of teaching and beginning teacher development. Teacher Education Quarterly, 28(4), 121-136. https://www.jstor.org/stable/23478320
  11. Guskey, T. R. (2002). Professional development and teacher change. Teachers and Teaching, 8(3), 381-391. https://doi.org/10.1080/135406002100000512
  12. Güler, A., Halıcıoğlu, M. B., & Taşğın, A. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma: Teorik çerçeve - pratik öneriler - 7 farklı nitel araştırma yaklaşımı - kalite ve etik hususlar. Seçkin.
  13. Gwee, S., & Toh-Heng, H. L. (2022). Transformative learning: English language teachers’ experience of engagement in classroom research in Singapore. RELC Journal, 55(2), 514-528. https://doi.org/10.1177/00336882221135456
  14. Hains, B. J., & Smith, B. (2012). Student-centered course design: Empowering students to become self-directed learners. Journal of Experiential Education, 35(2), 357-374. https://doi.org/10.1177/105382591203500206
  15. Kagan, D. M. (1992). Implications of research on teacher beliefs. Educational Psychologist, 27(1), 65-90. https://doi.org/10.1207/s15326985ep2701_6
  16. Keiler, L. S. (2018). Teachers’ roles and identities in student-centered classrooms. International Journal of STEM Education, (5), 34. https://doi.org/10.1186/s40594-018-0131-6
  17. Kelchtermans, G. (2018). Professional self-understanding in practice: Narrating, navigating, and negotiating. In P. A. Schutz, J. Hong, & D. C. Francis (Eds.), Research on teacher identity: Mapping challenges and innovations (pp. 229-240). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-93836-3_20
  18. Kelly, P. (2005). Practical suggestions for community interventions using participatory action research. Public Health Nursing, 22(1) 65-73. https://doi.org/10.1111/j.0737-1209.2005.22110.x
  19. Kerins, J., Smith, S. E., Phillips, E. C., Clarke, B., Hamilton, A. L., & Tallentire, V. R. (2020). Exploring transformative learning when developing medical students' non-technical skills. Medical Education, 54(3), 264-274. https://doi.org/10.1111/medu.14062
  20. King, K. P. (2009). Handbook of the evolving research of transformative learning: The learning activities survey (10th Anniversary Edition). Emerald Publishing Limited. https://doi.org/10.1108/978-1-60752-202-7
  21. Kitchenham, A. (2008). The evolution of John Mezirow’s transformative learning theory. Journal of Transformative Education, 6(2), 104-123. https://doi.org/10.1177/1541344608322678
  22. Koç, C. (2014). Öğrenci merkezli öğretim yöntem ve tekniklerini kullanmaya yönelik tutum ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 13(49), 150-170. https://doi.org/10.17755/esosder.00089
  23. Koehler, M., & Mishra, P. (2009). What is technological pedagogical content knowledge? Contemporary Issues in Technology and Teacher Education, 9(1), 60-70.
  24. Korthagen, F. A. J. (2004). In search of the essence of a good teacher: Toward a more holistic approach in teacher education. Teaching and Teacher Education, 20(1), 77-97. https://doi.org/10.1016/j.tate.2003.10.002
  25. Koster, B., Korthagen, F. A. J., & Schrijnemakers, H. G. M. (1995). Between entry and exit: How student teachers change their educational values under the influence of teacher education. In F. Buffet & J. A. Tschoumy (Eds.), Democratic shock and teacher education in Europe (pp. 156-168). Presses Universitaires de Lyon.
  26. Kroth, M., & Cranton, P. (2014). Stories of transformative learning. Sense. https://doi.org/10.1007/978-94-6209-791-9
  27. Liu, K. (2020). Critical reflection for transformative learning: Understanding eportfolios in teacher education. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-01955-0
  28. Liu, K., & Ball, A. F. (2019). Critical reflection and generativity: Toward a framework of transformative teacher education for diverse learners. Review of Research in Education, 43(1), 68-105. https://doi.org/10.3102/0091732X18822806
  29. Maloney, C., & Campbell-Evans, G. (2002). Using interactive journal writing as a strategy for professional growth. Asia-Pacific Journal of Teacher Education, 30(1), 39-50. https://doi.org/10.1080/13598660120114968
  30. McNiff, J., & Whitehead, J. (2002). Action research: Principles and practices (2nd ed.). Routledge/Falmer.
  31. Merriam, S. B., & Tisdell, E. J. (2015). Qualitative research: A guide to design and implementation. John Wiley & Sons.
  32. Mezirow, J. (1991). Transformative dimensions of adult learning. Jossey-Bass.
  33. Mezirow, J. (2003). Transformative learning as discourse. Journal of Transformative Education, 1(1), 58-63. https://doi.org/10.1177/1541344603252172
  34. Michel, H. A. (2013). The first five years: Novice teacher beliefs, experiences, and commitment to the profession [Doctoral dissertation, University of California]. eScholarship.
  35. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: A sourcebook of new materials. Sage.
  36. Olafson, L., Schraw, G., & Kehrwald, N. (2014). Academic dishonesty: Behaviors, sanctions, and retention of adjudicated college students. Journal of College Student Development, 55(7), 661-674. https://doi.org/10.1353/csd.2014.0066
  37. O’Sullivan, E. (1999). Transformative learning: Educational visions for the 21st century. Zed.
  38. Özdemir Yılmazer, M. (2018). Transformation of English language instructors in dynamic assessment: An oral skill teaching experience in university preparatory program (Thesis No. 518588) [Doctoral dissertation, Çukurova University]. Council of Higher Education National Thesis Center.
  39. Palak, D., & Walls, R. T. (2009). Teachers' beliefs and technology practices: A mixed-methods approach. Journal of Research on Technology in Education, 41(4), 417-441. https://doi.org/10.1080/15391523.2009.10782537
  40. Pang, G. (2023). Understanding the meaning and assessment of transformative learning in international education: A quantitative study (Publication No. 30521598) [Doctoral dissertation, Michigan State University]. ProQuest Dissertations and Theses Global.
  41. Patton, M. Q. (2014). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice. Sage.
  42. Perry, C. M., & Rog, J. A. (1992). Preservice and inservice teachers’ beliefs about effective teaching and sources of those beliefs. Teacher Education Quarterly, 19(2), 49-59.
  43. Rychen, D. S., & Salganik, L. H. (2003). Key competencies for a successful life and a well-functioning society. Hogrefe & Huber.
  44. Shulman, L. S. (1986). Those who understand: Knowledge growth in teaching. Educational Researcher, 15(2) 4-14. https://doi.org/10.3102/0013189X015002004
  45. Silverman, D. (2010). Doing qualitative research. Sage.
  46. Smart, K. L., Witt, C., & Scott, J. P. (2012). Toward learner-centered teaching: An inductive approach. Business Communication Quarterly, 75(4), 392-403. https://doi.org/10.1177/1080569912459752
  47. Suh, J. K., & Park, S. (2017). Exploring the relationship between pedagogical content knowledge (PCK) and the sustainability of an innovative science teaching approach. Teaching and Teacher Education, (64), 246-259. https://doi.org/10.1016/j.tate.2017.01.021
  48. Syaharuddin, S., Mutiani, M., Handy, M., Abbas, E., & Jumriani, J. (2022). Putting transformative learning in higher education based on linking capital. Journal of Education and Learning (EduLearn), 16(1), 58-64. https://doi.org/10.11591/edulearn.v16i1.20373
  49. Şahin İzmirli, Ö. (2012). Dönüştürücü öğrenme kuramı açısından öğretmen adaylarının bilgi ve iletişim teknolojileri entegrasyonu uygulamaları (Thesis No. 320334) [Doctoral dissertation, Anadolu University]. Council of Higher Education National Thesis Center.
  50. Taylor, E. W. (2015). Teacher transformation: A transformative learning perspective. Italian Journal of Educational Research, 8(15), 17-26.
  51. Uline, C., Wilson, J. D., & Cordy, S. (2004). Reflective journals: A valuable tool for teacher preparation. Education, 124(3), 456-460.
  52. Whitbeck, D. A. (2000). Born to be a teacher: What am I doing in a college of education? Journal of Research in Childhood Education, 15(1), 129-136. https://doi.org/10.1080/02568540009594781
  53. Wideen, M., Mayer-Smith, J., & Moon, B. (1998). A critical analysis of the research on learning to teach: Making the case for an ecological perspective on inquiry. Review of Educational Research, 68(2), 130-178. https://doi.org/10.3102/00346543068002130
  54. Wong, A. F. L., & Goh, K. C. (2009). Practicum and partnership in initial teacher preparation: The Singapore experience. In C. P. Lim, K. Cock, G. Lock, & C. Brook (Eds.), Innovative practices in pre-service teacher education: An Asia-Pacific perspective (pp. 105-117). Sense Publishers. https://doi.org/10.1163/9789087907532_008
  55. Wubbels, T. (1992). Taking account of student teachers' preconceptions. Teaching & Teacher Education, 8(2), 137-149. https://doi.org/10.1016/0742-051X(92)90004-M
  56. Yılmaz Ergül, D. (2020). Dönüştürücü öğrenme ortamında fen bilgisi öğretmen adaylarının teknolojik pedagojik alan bilgilerinin gelişimi (Thesis No. 632079) [Doctoral dissertation, Gazi University]. Council of Higher Education National Thesis Center.

Telif hakkı ve lisans

Telif Hakkı © 2026 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) altında dağıtılmıştır.

Nasıl atıf yapılır

Kalender, B., & İflazoğlu Saban, A. (2026). Dönüştürücü öğrenme kuramına dayalı etkinliklerle hayat bilgisi dersi bağlamında sınıf öğretmeni adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik bakış açısı dönüşümü. Eğitim Ve Bilim, 1-27. https://doi.org/10.15390/ES.2025.2693