Öz

Bu çalışma ilkokul 1. Sınıf öğrencilerinin P4C uygulamalarında düşüncelerini ifade etmek için çizimleri kullanması üzerine yapılandırılmıştır. Bu amaçla; drama etkinlikleri ile hazırlık çalışmaları yapılmış, belirlenen resimli çocuk kitapları uyaran olarak kullanılmış, her kitap için topluluk soruşturmasıyla temalar belirlenmiş ve son olarak çizimler aracılığı ile tüm öğrencilerin düşüncelerini ifade etmesi sağlanmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden eylem araştırması desenine göre düzenlenen çalışmanın araştırma grubunu 35 birinci sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Veri toplamak amacıyla kontrol listesi, görüşme formları, öğretmen günlüğü, ses kayıtları ve alan notları kullanılmıştır. Toplamda iki aylık süreci kapsayan uygulamalar sonucunda düşüncelerini ifade etmede güçlük yaşayan küçük yaş grubu öğrenciler için kendi çizimleri üzerinden felsefe soruşturması yapmanın mümkün olduğu görülmüştür. Düşüncelerini ifade etmede desteklenen bu öğrencilerin düşünme becerilerinin yanı sıra, sosyal yönlerinin de güçlendiği ve iletişim problemlerinin azaldığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte sınıf genelinde cevap verme ve diyalog geliştirme kapasitesinde artış olduğu görülmüştür. Karşıt düşünce geliştirme, yeni fikir üretme, gerektiğinde fikir değiştirerek esneklik kazanma sınıfta gözlemlenen diğer gelişim alanlarıdır. Bundan sonraki çalışmalarda P4C etkinlikleri düzenlenirken ifade edici dil becerisi zayıf öğrencilerin de sürece dahil edilmesine yönelik olarak farklı alternatif yolların araştırılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler: P4C, Resimli çocuk kitapları, Çizim, Eylem araştırması, Düşünceyi ifade etme

Kaynakça

  1. Airasian, P. W. (1994). Classroom assessment. McGraw-Hill.
  2. Akkocaoğlu Çayır, N. (2015). A qualitative study on philosophy education for children (Doctoral dissertation No. 394850) [Doctoral dissertation, Hacettepe University]. Council of Higher Education National Thesis Center.
  3. Akyol, H. (2006). Yeni programa uygun Türkçe öğretimi yöntemleri. Kök Yayıncılık.
  4. Atasoy, B., Kadayıfçı, H., & Akkuş, H. (2007). Öğrencilerin çizimlerinden ve açıklamalarından yaratıcı düşüncelerinin ortaya konulması (Çizimler ve açıklamalar yoluyla yaratıcı düşünceler). Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(4), 679-700. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tebd/issue/26114/275127
  5. Aydın, A. (1998). Sınıf yönetimi. Anı Yayıncılık.
  6. Badri, R., & Vahedi, Z. (2017). The effectiveness of “the philosophy for children program” on the spiritual intelligence of the students. International Journal of Educational and Psychological Researches, 3(2), 150-156. https://doi.org/10.4103/2395-2296.204127
  7. Bargal, D. (2008). Action research: A paradigm for achieving social change. Small Group Research, 39(1), 17-27. http://doi.org/10.1177/1046496407313407
  8. Baumfield, V., Hall, E., & Wall, K. (2013). Action research in education. Sage Publications.
  9. Boyacı, N. P., Karadağ, F., & Gülenç, K. (2018). Çocuklar için felsefe / çocuklarla felsefe: Felsefi metotlar, uygulamalar ve amaçlar. Kaygı, (31), 145-173. https://doi.org/10.20981/kaygi.474657
  10. Braun, V., & Clarke, V. (2013). Successful qualitative research: A practical guide for beginners. Sage Publications
  11. Bryman, A. (2012). Social research methods (4th ed.). Oxford University Press.
  12. Bülbül Hüner, S. (2021). Effect of Socratic questioning on success and attitude and the compliance of the thoughts produced to intellectual standards. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences, 54(1), 35-68. https://doi.org/10.30964/auebfd.632214
  13. Calhoun, E. F. (1994). How to use action research in the self-renewing school. Association for Supervision and Curriculum Development. https://eric.ed.gov/?id=ED370205
  14. Cassidy, C., & Christie, D. (2013). Philosophy with children: Talking, thinking, and learning together. Early Child Development and Care, 183(8), 1072-1083. https://doi.org/10.1080/03004430.2013.773509
  15. Cassidy, C., Christie, D., Marwick, H., Deeney, L., McLean, G., & Rogers, K. (2018). Fostering citizenship in marginalised children through participation in a community of philosophical inquiry. Education, Citizenship and Social Justice, 13(2), 120-132. https://doi.org/10.1177/1746197917700151
  16. Clark, A., & Moss, P. (2011). Listening to young children: The Mosaic approach (2nd ed.). National Children’s Bureau.
  17. Coffey, A. (1999). The ethnographic self: Fieldwork and the representation of identity. Sage Publications.
  18. Collado, F. Y. (1999). The role of spontaneous drawing in the development of children in early childhood settings (Report No. ED438898). https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED438898.pdf
  19. Corey, S. M. (1949). Action research, fundamental research, and educational practices. Teachers College Record, 50(8), 509-514. https://doi.org/10.1177/016146814905000802
  20. Cox, S., Drew, S., Guillemin, M., Howell, C., Warr, D., & Waycott, J. (2014). Guidelines for ethical visual research methods. Melbourne School of Population and Global Health. https://www.semanticscholar.org/paper/Guidelines-for-Ethical-Visual-Research-Methods-Cox-Drew/d146f6da1847dd370b022bd1ee807672b7247249
  21. Curtis, R., Webb-Dempsey, J., & Shambaugh, N. (2010). Understanding your data. In R. P. Pelton (Ed.), Action research for teacher candidates: Using classroom data to enhance instruction (pp. 27-57). Rowman & Littlefield Education. https://doi.org/10.5040/9798216408000.ch-2
  22. Çakmak Tolan, Ö., & Genç, M. (2021). Okul öncesi dönemde sık görülen psikolojik ve gelişimsel bozukluklarda oyun terapisi uygulamaları. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 13(2), 207-231. https://doi.org/10.18863/pgy.757366
  23. Çiçek, H. (2017). Felsefeyle çocuk çocukla felsefe. Çocuk ve Medeniyet, 2(4), 51-59. https://dergipark.org.tr/tr/pub/cm/issue/57210/807865
  24. Çiner, H., & Erginer, E. (2023). Çocuklar için felsefe (P4C) çalışmalarında çocuk edebiyatının kullanımı: Sistematik bir derleme. Kapadokya Eğitim Dergisi, 13(1), 16-38. https://doi.org/10.37291/kaped.1365387
  25. Çotuksöken, B. (1994). Felsefi söylem nedir?. Kabalcı Yayınevi.
  26. Demirtaş, V. Y., Karadağ, F., & Gülenç, K. (2018). Levels of the questions formulated by preschool children during the philosophical inquiry process and the qualities of their answers: Philosophy with children. International Online Journal of Educational Sciences, 10(2), 277-294. https://doi.org/10.15345/iojes.2018.02.019
  27. Direk, N. (2019). Filozof çocuk, çocuklarla felsefe konuşmaları. Pan Yayıncılık.
  28. Dirican, R., & Deniz, Ü. (2020). Felsefe etkinliklerinin okul öncesi dönem çocukların felsefi tutum ve davranışlarına etkisinin incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 28(1), 421-430. https://doi.org/10.24106/kefdergi.3625
  29. Droit, R. P. (2017). Çocuklarla felsefe sohbetleri (A. Karakış, Trans.). Say Yayınları.
  30. Emerson, R., Shaw, L., & Fretz, R. (2008). Bütün yönleriyle alan çalışması: Etnografik alan notları yazımı (E. Koca, Trans.). Birleşik Yayınevi.
  31. Eren, M., Erhan, A., & Uluülke, F. (Eds.). (1998). Alphabetical school encyclopedia (Vol. 6, pp. 1714–1716). Görsel Yayınları. https://www.nadirkitap.com/alfabetik-okul-ansiklopedisi-cilt-6-gorsel-yayinlar-kitap31680344.html
  32. Erdoğan, P. (2018). Çocuklarla felsefe yaklaşımının düşünsel, tarihi ve sosyal temelleri üzerine bir inceleme (Thesis No. 501662) [Master’s thesis, Ankara University]. Council of Higher Education National Thesis Center.
  33. Erlandson, D. A., Harris, E. L., Skipper, B. L., & Allen, S. D. (1993). Doing naturalistic inquiry: A guide to methods. Sage Publications.
  34. Fathi, L., Ahghar, G., & Naaderi, E. (2020). Teaching philosophy for children (P4C) using a community of inquiry method and impact on students’ interpersonal relations. Quarterly Journal of Education, 35(4), 51-64. https://qjoe.ir/article-1-2088-en.html
  35. Ferreira, L. B. M. (2004). The role of a science story, activities, and dialogue modeled on Philosophy for Children in teaching basic science process skills to fifth graders (Publication No. 3135465) [Doctoral dissertation, Montclair State University]. ProQuest Dissertations and Theses Global.
  36. Fetterman, D. (2010). Ethnography: Step-by-step. Sage Publications. https://doi.org/10.4135/9781483348858.n17
  37. Fisher, R. (2001). Philosophy in primary schools: Fostering thinking skills and literacy. Literacy, 35(2), 67-73. https://doi.org/10.1111/1467-9345.00164
  38. Franklin, C., Cody, P. A., & Ballan, M. (2010). Reliability and validity in qualitative research. In B. A. Thyer (Ed.), The handbook of social work research methods (pp. 273-292). Sage Publications. https://doi.org/10.4135/9781544364902.n19
  39. Gorard, S., Siddiqui, N., & See, B. H. (2017). Can philosophy for children improve primary school attainment? Journal of Philosophy of Education, 51(1), 5-22. https://doi.org/10.1111/1467-9752.12227
  40. Göksel, A. (2023). Dijital ortamda düşündürücü etkinliklerle düşünme becerilerini geliştirme. Korkut Ata Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Dergisi, 14(2), 1276-1291. https://doi.org/10.5152/korkutata.1391205
  41. Guba, E. G. (1981). Criteria for assessing the trustworthiness of naturalistic inquiries. Educational Communication and Technology Journal, 29(2), 75-91. https://doi.org/10.1007/BF02766777
  42. Gür, Ç. (2010). Çocuklarla felsefe. Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 43-55. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1335717
  43. Güven, B. (2019). Çocuklarla yapılan felsefe eğitiminde yaratıcı drama yönteminin kullanılması (Thesis No. 588332) [Master’s thesis, Ankara University]. Council of Higher Education National Thesis Center.
  44. Güvenç, E., & Güney, M. (2024). Erken çocukluk döneminde felsefi düşünme ve değerler eğitimi. Malatya Eğitim Dergisi, 9(1), 59-78. https://doi.org/10.29228/makusobed.1482578
  45. Haynes, J. (2008). Children as philosophers. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203927595
  46. Haywood, H. C. (2020). Cognitive early education. Oxford Research Encyclopedia of Education. https://doi.org/10.1093/acrefore/9780190264093.013.971
  47. Hinchey, P. H. (2008). Action research primer. Peter Lang Publishing.
  48. Hopperstad, M. H. (2010). Studying meaning in children’s drawings. Journal of Early Childhood Literacy, 10(4), 430-452. http://doi.org/10.1177/1468798410383251
  49. Jenkins, P., & Lyle, S. (2010). Enacting dialogue: The impact of promoting philosophy for children on the literate thinking of identified poor readers, aged. Language and Education, 24(6), 459-472. 10.1080/09500782.2010.495781
  50. Jones-Teuben, H. M. (2013). I disagree with myself! Creative thinking in a Key Stage 1 community of enquiry [Doctoral dissertation, Newcastle University]. https://core.ac.uk/outputs/153778669/?utm_source=pdf&utm_medium=banner&utm_campaign=pdf-decoration-v1
  51. Kantarcı, Z. (2013). Sokrates ve eğitim felsefesi. Mavi Atlas, (1), 78-89. https://dergipark.org.tr/tr/pub/gumusmaviatlas/issue/7496/98772
  52. Karadağ, F., Yıldız Demirtaş, V., & Yıldız, T. (2017). 5-6 yaş çocuklar için felsefi sorgulama yoluyla eleştirel düşünmenin değerlendirilmesi ölçeğinin geliştirilmesi. International Online Journal of Educational Sciences, 9(4), 1025-1037. https://toad.halileksi.net/sites/default/files/pdf/5-6-yas-cocuklar-icin-felsefi-sorgulama-yoluyla-elestirel-dusunmenin-degerlendirilmesi-olcegi-toad.pdf
  53. Karasu, F. Z. (2018). İlkokul çocuklarıyla felsefe yapmak üzerine nitel bir çalışma: Dördüncü sınıf örneği (Thesis No. 537665) [Master’s thesis, Hacettepe University]. Council of Higher Education National Thesis Center.
  54. Kefeli, İ., & Kara, U. (2008). Philosophical and critical thought development of the child. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 41(1), 339-357. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000193
  55. Kendrick, M., & McKay, R. (2009). Researching literacy with young children’s drawings. In M. Narey (Ed.), Making meaning (pp. 53-70). Springer. https://doi.org/10.1007/978-0-387-87539-2_4
  56. Lincoln, Y., & Guba, E. (1985). Naturalistic inquiry: Establishing Trustworthiness. Beverly Hills. https://doi.org/10.1016/0147-1767(85)90062-8
  57. Lipman, M. (1998). An interview with Matthew Lipman (E. Bosch, Interviewer). Analytic Teaching, 18(1), 1-4. https://journal.viterbo.edu/index.php/at/article/view/666/450
  58. Lipman, M. (2003). Thinking in education. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511840272
  59. Lipman, M., Sharp, A. M., & Oscanyan, F.S. (1980). Philosophy in the classroom. Temple University Press.
  60. Lukey, N. L. G. (2006). Philosophy for Children Hawai'i and its influence on students' reflective thinking in classroom discussions (Publication No. 545) [Master’s thesis, University of Hawai'i]. http://hdl.handle.net/10125/20366
  61. Malchiodi, C. A. (1998). Çocukların resimlerini anlamak. Epsilon Yayıncılık.
  62. Matthews, G. B. (2000). Çocukluk felsefesi (E. Çakmak, Trans.). Gendaş.
  63. Mavers, D. (2011). Children’s drawing and writing. The remarkable in the unremarkable. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203844366
  64. Mazı, A. (2008). Hikayeler yoluyla düşünmenin ilköğretim beşinci sınıf Türkçe dersinde okuduğunu ve dinlediğini anlamaya etkisi (Thesis No. 215629) [Master’s thesis, Mustafa Kemal University]. Council of Higher Education National Thesis Center.
  65. McCall, C. C. (2017). Transforming thinking: Philosophical inquiry in primary and middle grades (1st ed., K. Gülenç & N. P. Boyacı, Trans.). Nobel Yayınları.
  66. McKernan, J. (2008). Curriculum and imagination: Process theory, pedagogy and action research. Routledge.
  67. Mehdizadeh, A., Araghieh, A., & Heydarieh, H. (2019). The effect of teaching philosophy for children (P4C) on the development of creativity among 5th-grade schoolboy students in the Baharestan education district. Innovation & Creativity in Human Science, 8(3), 193-215. https://sanad.iau.ir/en/Journal/ichs/Article/929912
  68. Miles, B. W., & Jozefowicz-Simbeni, D. M. H. (2010). Naturalistic inquiry. In B. A. Thyer (Ed.), The handbook of social work research methods (pp. 722-745). Sage Publications. https://doi.org/10.4135/9781544364902.n22
  69. Ministry of National Education. (2018). İlköğretim programı. https://mufredat.meb.gov.tr/Programlar.aspx
  70. Ministry of National Education. (2020). 2023 eğitim vizyonu. http://2023vizyonu.meb.gov.tr/doc/2023_EGITIM_VIZYONU.pdf
  71. Murris, K. (1992). Teaching philosophy with picture books. Infonet Publications.
  72. Murris, K. S. (2008). Philosophy with children, the stingray, and the educative value of disequilibrium. Journal of Philosophy of Education, 42(3-4), 667-685. https://doi.org/10.1111/j.1467-9752.2008.00640.x
  73. Murris, K. S., & Thompson, R. (2016). Drawings as imaginative expressions of philosophical ideas in a Grade 2 South African literacy classroom. Reading & Writing, 7(2), 127. http://doi.org/10.4102/rw.v7i2.127
  74. O’Brien, R. (2001). An overview of the methodological approach of action research. In R. Richardson (Ed.), Theory and practice of action research. Universidade Federal da Paraíba.
  75. Oktar, S. Ü. (2019). Çocuklarla felsefe üzerine bir inceleme. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (17), 45-66. https://dergipark.org.tr/tr/pub/igdirsosbilder/issue/66822/1044951
  76. Okur, M. (2008). Çocuklar için felsefe eğitim programının altı yaş grubu çocuklarının atılganlık, işbirliği ve kendini kontrol sosyal becerileri üzerindeki etkisi (Thesis No. 226445) [Master’s thesis, Marmara University]. Council of Higher Education National Thesis Center. Malchiodi
  77. Önal, M. (2017). Çocukça felsefe yapmak ya da düşünme ve felsefe dersine hazırlanmak. Çocuk ve Medeniyet, 2(4), 61-70. https://dergipark.org.tr/tr/pub/cm/issue/57210/807866
  78. Özdemir, Ö. (2021). Felsefe sınıfı. Nobel Yayıncılık.
  79. Özlem, D. (1997). Felsefi hermeneutiğe geçiş yolu olarak tarihselcilik. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 40(2-3), 127-146. https://dergipark.org.tr/tr/pub/auifd/issue/71649/1153439
  80. Pennel, C. (2012). Epistemic beliefs underpinning discourse within a critical literacy intervention: A multi-case study [Doctoral dissertation, Cardinal Stritch University]. https://eric.ed.gov/?id=ED552610
  81. Pihlgren, A. S. (2013, May). Planning for thinking and cognitive development of students [Paper presentation]. 5th International Conference of Cognitive Science (ICCS), Tehran, Iran.
  82. Republic of Türkiye Ministry of Industry and Technology. (2023). İlçelerin sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralaması araştırması (SEGE-2022). Kalkınma Ajansları Genel Müdürlüğü. https://www.kalkinmakutuphanesi.gov.tr/assets/upload/dosyalar/2022-ilce-sege.pdf
  83. Rubin, H. J., & Rubin, I. S. (2012). Qualitative interviewing: The art of hearing data. Sage Publications.
  84. Schensul, J. J., & LeCompte, M. D. (2013). Essential ethnographic methods. AltaMira Press. https://doi.org/10.5040/9798216409496
  85. Silverman, D. (2013). Doing qualitative research: A practical handbook (4th ed.). Sage Publications.
  86. Taş, I., & Dikici Sığırtmaç, A. (2018). Philosophy for children: Fundamental issues and theoretical explanations. In R. Efe, I. Koleva, H. A. Başal, M. Tufan, & E. Atasoy (Eds.), Educational sciences research in the globalizing world (pp. 36-52). St. Kliment Ohridski University Press.
  87. Taşdelen, V. (2013). Felsefeden edebiyata. Hece Yayınları.
  88. Thomson, P. (2008). Doing visual research with young children and young people. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203870525
  89. Topping, K. J., & Trickey, S. (2014). The role of dialogue in philosophy for children. International Journal of Educational Research, (63), 69-78. https://doi.org/10.1016/j.ijer.2013.01.002
  90. Turkish Language Association. (2021). Güncel Türkçe sözlük. https://sozluk.gov.tr/
  91. UNESCO. (2007). Philosophy is a school of freedom: Teaching philosophy and learning to philosophize—Status and prospects. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000154173
  92. Taşdelen Wartenberg, T. E. (2018). Küçük çocuklar için büyük fikirler (S. Kurtar & A. K. Gülen, Trans.). Sentez Yayıncılık.
  93. Whitebread, D., Linklater, H., Miller, S., Humphreys, K., Glazzard, T., Proudman, S., & Damaskinou, N. (2006). Teaching thinking: Development of metacognitive abilities in the early years (children aged 3-8) (META). University of Cambridge. https://doi.org/10.1007/978-0-387-87539-2_9
  94. Whitfield, P. (2009). The heart of the arts: Fostering young children’s ways of knowing. In M. J. Narey (Ed.), Making meaning: Constructing multimodal perspectives of language, literacy, and learning through arts-based early childhood education (pp. 153-165). Springer.
  95. Winter, R. (2005). Some principles and procedures for conducting action research. In O. Zuber-Skerritt (Ed.), New directions in action research (pp. 9-22). Falmer Press.
  96. Worley, P. (2010). Felsefe makinesi (T. Ebesek Büyükuğurlu, Trans.). Paraşüt Kitap.
  97. Yalçın, M., & Erginer, A. (2014). İlköğretim okulu öğrencilerinin okul müdürü algılarına ilişkin yaptıkları çizimler. Eğitim ve Bilim, 39(171), 270-285. https://doi.org/10.15390/ES.2014.1232
  98. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (7th ed.). Seçkin Yayıncılık.

Telif hakkı ve lisans

Telif Hakkı © 2026 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) altında dağıtılmıştır.

Nasıl atıf yapılır

Çiğdemir, S. (2026). “Düşünüyorum, öyleyse çiziyorum” P4C uygulamalarına yönelik alternatif bir eylem araştırması. Eğitim Ve Bilim, 51(226), 265-300. https://doi.org/10.15390/ES.2026.2510