Öz

Bu çalışmada, Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA) verileri kullanılarak, küme içi korelasyon katsayısı (KİK) eğitim eşitsizliğinin bir göstergesi olarak ele alınmış ve okulların ortalama matematik puanları arasındaki farklılıklar incelenmiştir. PISA 2018’e katılan 79 ülke için koşulsuz ve koşullu çok düzeyli modeller aracılığıyla KİK değerleri hesaplanmış ve elde edilen sonuçlar meta-analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Çalışmanın iki temel amacı bulunmaktadır. Birincisi, ülkeler arasında ortak olan PISA değişkenleri kontrol edildikten sonra eğitim eşitsizliğini nicel olarak belirlemek ve ülke düzeyindeki heterojenliği açıklamaktır. İkincisi ise, Türkiye’de gözlenen yüksek KİK değerleri nedeniyle okullar arasındaki farklılıkları incelemektir. Bulgular, ülkeler genelinde ortak olan PISA değişkenlerinin koşulsuz KİK değerlerini %5 ile %73 oranında düşürebildiğini göstermiştir. Ayrıca, koşullu KİK değerlerindeki heterojenliğin en az %50’sinin ülke düzeyindeki PISA dışı değişkenler tarafından açıklandığı belirlenmiştir. Koşullu KİK değerlerine ilişkin meta-analiz sonuçları, ilk akademik yönlendirme yaşının istatistiksel olarak anlamlı bir moderatör olduğunu ortaya koymuştur. Meta-analiz bulgularıyla tutarlı olarak, Türkiye’ye özgü modelde okul türünün KİK için önemli yordayıcılardan biri olduğu görülmüştür. Sonuç olarak çalışma, eğitim eşitsizliğini nicel bir bakış açısıyla inceleyen araştırmacılar, eğitim yöneticileri ve politika yapıcılar için yararlı olabilecek temel değişkenleri belirlemiştir.

Anahtar Kelimeler: Eğitim Eşitsizliği, PISA, KİK, Böl/analiz/meta-analiz

Nasıl atıf yapılır

Yardım, Y., Cüvitoğlu, G., & Aydın, B. (2026). Eğitim eşitsizliğinin ölçüsü olarak küme içi korelasyon katsayısı: PISA verileriyle yapılmış ampirik bir çalışma. Eğitim Ve Bilim. https://doi.org/10.15390/ES.2026.2567